Om de werking en continuïteit van een onderneming te waarborgen is de investering in duurzame middelen vaak noodzakelijk. Deze middelen zijn bedoeld om voor een langere tijd (meerdere jaren) in de onderneming gebruikt te worden.

Het gaat om de activa die zich situeren in de klasse 2 van de balans.

 Oprichtingskosten
Bij oprichting van een onderneming kan er voor gekozen worden om deze kosten te activeren. (kosten notaris, publicatie, advies,… )

 Immateriële Vaste Activa
Activa die niet tastbaar aanwezig zijn : kosten van onderzoek en ontwikkeling, merken, goodwill (klanten) …

 Materiële Vaste Activa
Activa die tastbaar aanwezig en tegelijk ook de meest voorkomende :
Terreinen en gebouwen, machines en uitrusting, meubilair en rollend materieel.

 Financiële Vaste Activa
Deelnemingen in andere ondernemingen. In tegenstelling tot de Beleggingen hebben deze echter een duurzaam en niet-speculatief karakter. Ze vertegenwoordigen eerder een relatie met de betrokken ondernemingen.

 Aanschaffingswaarde : totale aanschaffingswaarde exclusief BTW. Deze omvat naast de eigenlijke aankoopprijs ook eventuele kosten zoals niet-terugbetaalbare belastingen (bvb. Gedeelte niet-aftrekbare BTW op personenwagen met dubbel gebruik) en vervoers- en verpakkingskosten.

Voorbeeld
Aankoop van een machine met waarde 10.000,00. Verplaatsingskosten 100,00.

 Af te schrijven waarde : aanschaffingswaarde verminderd met de eventuele restwaarde.

 Duurtijd : schatting van de periode waarin het actief in de onderneming gebruikt wordt.
De duurtijd kan uitgedrukt worden in jaren of in kwantitatief meetbare eenheden (machine-uren, km,…) Naarmate van het verbruik wordt de afschrijving dan pro rata in de kosten opgenomen.

 Afschrijving : de periodieke kost waarmee het gebruiksgoed wordt verminderd.

 Boekwaarde : de waarde van het actief bekomen door de af te schrijven waarde te verminderen met de reeds gebeurde afschrijvingen.

 Lineair : De af te schrijven waarde wordt gelijkmatig verdeeld over de duurtijd. Meest algemene en (door de fiscus gemakkelijk) aanvaarde methode. Een lineaire afschrijving over 5 jaar geeft dus een jaarlijks afschrijvingspercentage van 20%.

Voorbeeld
Jaarlijkse afschrijvingen van machine met initiële boekwaarde 10.100,00
Tabel volgens lineaire afschrijvingsmethode :

 Degressief : of versneld afschrijven. Deze methode gaat uit van een snellere veroudering van het goed in de eerste periode van de duurtijd. Men gaat hierbij de afschrijvingen berekenen op de restwaarde en niet op de initiële waarde. Op deze manier blijft men op het einde van de laatste periode wel met een saldo dat zal gecorrigeerd worden wanneer het goed buiten gebruik wordt gesteld.

Voorbeeld
Jaarlijkse afschrijvingen van een aantal computers met initiële boekwaarde 5.000,00
Tabel volgens degressieve afschrijvingsmethode :

De restwaarde na het vijfde jaar kan bij buitengebruikstelling eveneens in kosten genomen worden. Er zijn geen praktische (fiscale) bezwaren om de restwaarde in het laatste jaar eveneens op te nemen in de afschrijvingen.

 Meestal combineert men de twee vorige methodes om de afschrijvingen te optimaliseren. Het lineaire afschrijvingspercentage wordt hiertoe verdubbeld toegepast op de restwaarde en niet telkens op de af te schrijven waarde. Wanneer de degressieve afschrijvingswaarde lager wordt dan de lineaire afschrijving stapt men opnieuw over op de lineaire methode.

Voorbeeld
Jaarlijkse afschrijvingen van een aantal computers met initiële boekwaarde 5.000,00
Tabel volgens degressief-lineaire afschrijvingsmethode : in het derde jaar wordt de degressieve afschrijving (720,00) kleiner dan wat volgens de lineaire methode zou mogen afgeschreven worden (1.000). Men stapt dus over naar het lineaire om maximaal te kunnen afschrijven.

Op die manier neemt men dus het goed volledig in kosten op 4 jaar i.p.v. de lineaire methode op 5 jaar. Merk op dat het goed is na te gaan of de fiscus deze methode aanvaardt in het voorkomend geval.

Tijdens de levensduur is het mogelijk dat een vast actief geherwaardeerd moet worden. Hieraan zijn echter wel aan aantal wettelijke voorwaarden verbonden. De geherwaardeerde waarde dient in de toelichting van dat jaar verantwoord te worden.

Meerwaarde : Heeft de aldus ontstane meerwaarde betrekking op activa met beperkte levensduur dan wordt deze afgeschreven over de restlevensduur van het actief. (bvb. Machines, installaties) Fiscaal worden afschrijvingen op meerwaarden echter verworpen.
Heeft de meerwaarde betrekking op activa met onbeperkte levensduur dan worden er geen afschrijvingen op geboekt. Op dat moment wordt de meerwaarde tegengeboekt op het passief onder de rubriek “Herwaarderingsmeerwaarden”.

Voorbeeld
De oorspronkelijke aanschafwaarde van een gebouw bedroeg 200.000,00. het afschrijvingsritme is 40 jaar (aan 2,5%). De jaarlijkse afschrijving bedraagt dus gezien het lineaire stelsel 5.000,00.
Na 10 jaar wordt er een meerwaarde geboekt op basis van een schattingsverslag : 75.000,00. De aldus geboekte meerwaarde zal gelijkmatig –op een afzonderlijke rekening- moeten afgeschreven met het gebouw (dus nog over de resterende 30 jaar aan 3,33% per jaar). Deze afschrijvingen op de meerwaarde zullen evenwel fiscaal verworpen worden.

De minderwaarde op een actief met beperkte levensduur die het gevolg is van extra - normale bedrijfsactiviteit zal moeten beschouwd worden als een uitzonderlijke kost (en wordt mogelijk fiscaal niet aanvaard).

Voorbeeld
Een machine wordt aangekocht voor 50.000,00 en men schat de levensduur op 10 jaar. Als gevolg van het lineaire principe wordt er jaarlijks 5.000,00 afgeschreven.
Op het einde van het 3e jaar herziet men ingevolge versnelde slijtage de levensduur naar 5 jaar en past men de afschrijvingen aan naar 10.000,00.

De afschrijvingstabel zou er dus als volgt uitzien (met een tekort aan afschrijvingen van 15.000,00)

Deze bijkomende afschrijving zal in het jaar van vaststelling geboekt worden (einde van het derde boekjaar). Wat in het jaar N+2 leidt tot volgende posten :

Het resultaat van een verkoop wordt als volgt bepaald :

De verkoop zelf wordt beschouwd als een niet-courante bedrijfsactiviteit en leidt
bijgevolg tot creatie van een Diverse Vordering.

De hervorming van de vennootschapsbelasting die van kracht werd sinds het aanslagjaar 2004, bevatte naast de tariefverlaging van 39% naar 33%, ook enkele compenserende maatregelen.

Eén van deze maatregelen was het afschrijven “pro rata temporis” tijdens het jaar waarin een actief wordt aangeschaft. Daar waar tot voordien een volledig boekjaar als bedrijfskost mocht ingebracht worden, dient de kost nu het eerste jaar beperkt te worden tot het aantal dagen werkelijk gebruik in het jaar van aanschaf. De omrekening gebeurt op basis van de datum van ingebruikstelling, normaliter weerspiegeld door de aankoopdatum om de factuur. (x/365) De noemer van de omrekeningsbreuk bevat hierbij het aantal dagen in het kalenderjaar van aankoop. De teller geeft het aantal gebruikte dagen weer.

Twee voorbeelden van een berekening “pro rata temporis” maken dit duidelijk (lineair en degressief/lineair)

VB1 Lineaire afschrijving.

Aankoop van een bedrijfswagen met dubbel gebruik. 20.000,00 EBTW
BTW 21% = 4.200,00 voor de helft aftrekbaar; de rest wordt bij de aankoopwaarde gevoegd.
Af te schrijven waarde = 22.100,00
Aankoopdatum : 22/06/N -> gebruik in jaar van aanschaf = 192 dagen

In maart van het jaar 2004 velde het Arbitragehof bovendien nog een arrest dat een eerdere uitzondering op deze maatregel voor KMO’ s teniet deed. Als gevolg daarvan zullen vanaf het aanslagjaar 2005 meer vennootschappen kunnen genieten van de gunstmaatregel en dus toch nog een volledig jaar kunnen afschrijven.

Alle vennootschappen die een verkorte jaarrekening opstellen hoeven dus geen rekening te houden met de pro rata temporis-regel. Het gaat om KMO’s die voor het laatst afgesloten boekjaar niet meer dan één van de volgende criteria overschrijden :

- jaargemiddelde van het personeelsbestand : 50
- jaaromzet exclusief BTW : 6.250.000 euro
- balanstotaal : 3.125.000 euro

Tenzij het jaargemiddelde van het personeelsbestand meer dan 100 bedraagt.